Wat is een opvullegaat?

Een opvullegaat is een clausule in een flexibel testament die de langstlevende partner het recht geeft om na het overlijden van de eerste partner de verdeling van de nalatenschap aan te passen. De langstlevende kan het erfdeel van de kinderen verlagen tot hun belastingvrije vrijstelling van €26.230 per kind (2026). Het bedrag daarboven gaat naar de langstlevende partner. Omdat de partnervrijstelling veel hoger is (€828.035 in 2026), betaalt de langstlevende ook geen erfbelasting. Het opvullegaat wordt pas na overlijden toegepast, bij het indienen van de aangifte erfbelasting. Het is wettelijk volledig toegestaan en hoeft niet vooraf gemeld te worden aan de Belastingdienst. Een opvullegaat kan alleen worden opgenomen in een flexibel of langstlevende testament dat door een notaris is opgesteld.

Het belangrijkste nadeel is dat een opvullegaat de erfbelasting uitstelt, maar niet wegneemt. Bij het tweede overlijden betalen de kinderen alsnog erfbelasting over het resterende vermogen. Bij zeer grote nalatenschappen (boven €828.035 gezamenlijk) kan het zelfs nadelig uitpakken. De kinderen zouden dan bij het tweede overlijden in de hogere tariefschijf van 20% terechtkomen, terwijl zij zonder opvullegaat mogelijk in de 10%-schijf waren gebleven. Verder biedt een opvullegaat geen bescherming als de langstlevende het vermogen in de loop der jaren uitgeeft of wegschenkt. En het werkt alleen als u een flexibel testament heeft — zonder testament of met een standaardtestament is het niet toepasbaar. Laat uw specifieke situatie daarom altijd doorrekenen.

Een opvullegaat zelf kost niets extra — het is een clausule die wordt opgenomen in uw testament. De kosten zitten in het opstellen of wijzigen van het testament bij de notaris. Een flexibel testament met opvullegaat, AWBZ-clausule en andere besparingsclausules kost gemiddeld meer dan een standaardtestament, maar de besparing op erfbelasting is vrijwel altijd vele malen groter dan de notariskosten. Heeft u al een testament zonder opvullegaat? Dan kan de notaris het bestaande testament aanvullen met een opvullegaat. U hoeft dan niet het hele testament opnieuw op te stellen. Erfrechtplan begeleidt u bij dit proces — van de eerste voorlichting tot het tekenen bij de notaris. Tijdens een gratis lezing krijgt u inzicht in wat een testament in uw situatie kost en oplevert.

Bij het tweede overlijden — wanneer ook de langstlevende partner sterft — erven de kinderen het resterende vermogen. Over dat bedrag betalen zij erfbelasting volgens de dan geldende tarieven en vrijstellingen. In 2026 is het tarief voor kinderen 10% tot €158.669 boven de vrijstelling en 20% daarboven. Doordat het opvullegaat bij het eerste overlijden meer vermogen naar de langstlevende heeft verschoven, kan het totaalbedrag bij het tweede overlijden hoger zijn. Dat hoeft niet nadelig te zijn: de kinderen krijgen bij het tweede overlijden opnieuw een vrijstelling van €26.230 per kind, en het vermogen kan in de tussentijd zijn gedaald door levenskosten. Het is verstandig om voor beide overlijdensmomenten een berekening te laten maken door een erfrechtspecialist.

Een opvullegaat is een van de meest gebruikte methoden om erfbelasting bij het eerste overlijden te voorkomen, maar er zijn meer mogelijkheden. U kunt bij leven schenken aan uw kinderen — in 2026 mag u per kind circa €6.633 belastingvrij schenken per jaar. Bij een groter vermogen is schenken op papier een optie: u schenkt een bedrag schuldig en betaalt jaarlijks 6% rente aan de kinderen. Dit verlaagt uw toekomstig belastbare vermogen. Daarnaast kunt u in uw testament een tweetrapsmaking of renteclausule laten opnemen. Welke combinatie het voordeligst is, hangt af van uw vermogen, gezinssamenstelling en wensen. Tijdens een gratis lezing van Erfrechtplan worden al deze opties uitgelegd met concrete rekenvoorbeelden.

Ja, een opvullegaat en een tweetrapsmaking kunnen in hetzelfde testament worden opgenomen. Bij een tweetrapsmaking erven de kinderen in twee fasen: eerst als verwachter (zij krijgen een voorwaardelijk recht) en later, na het overlijden van de langstlevende, als definitief erfgenaam. Het opvullegaat wordt in de eerste fase toegepast en zorgt ervoor dat de kinddelen worden verlaagd tot hun vrijstelling. De combinatie kan fiscaal aantrekkelijk zijn, omdat het vermogen bij beide overlijdensmomenten efficiënt wordt verdeeld. Deze constructie is juridisch complex en moet zorgvuldig worden opgesteld door een notaris. Erfrechtplan helpt u graag — maak een vrijblijvende afspraak om uw situatie te bespreken met een erfrechtspecialist.

Er is geen wettelijk maximum aan de omvang van een opvullegaat. De langstlevende partner mag de kinddelen verlagen tot hun belastingvrije vrijstelling (€26.230 per kind in 2026) en het volledige verschil naar zich toe trekken. In de praktijk wordt het opvullegaat begrensd door de vrijstelling van de langstlevende: €828.035 in 2026. Zolang het totale erfdeel van de langstlevende onder die grens blijft, is er geen erfbelasting verschuldigd. Bij nalatenschappen boven die grens is het verstandig om te berekenen of het opvullegaat per saldo voordelig is. Het kan dan voordeliger zijn om de kinderen iets meer te laten erven dan hun vrijstelling, zodat zij in de 10%-schijf blijven. Een erfrechtspecialist kan de optimale verdeling voor uw situatie berekenen.

Nee, u hoeft de Belastingdienst niet vooraf te informeren over het opvullegaat. Het opvullegaat wordt pas na overlijden toegepast, op het moment dat de langstlevende partner de aangifte erfbelasting indient. Op het aangifteformulier geeft de langstlevende aan hoe de nalatenschap is verdeeld — inclusief de toepassing van het opvullegaat. De Belastingdienst controleert of het opvullegaat correct in het testament is vastgelegd. Het is daarom belangrijk dat uw notaris de clausule juridisch waterdicht formuleert. Als het opvullegaat niet in uw testament staat, kan de langstlevende het niet toepassen. Erfrechtplan begeleidt u bij het opstellen van een goed testament — van de eerste gratis lezing tot het tekenen bij de notaris.