Wat zijn huwelijkse voorwaarden?

U gaat trouwen — een bijzonder moment. Maar hebt u al nagedacht over wat er met uw vermogen gebeurt als u uit elkaar gaat, of als een van u komt te overlijden? Huwelijkse voorwaarden (ook wel partnerschapsvoorwaarden bij geregistreerd partnerschap) zijn de afspraken die u bij de notaris maakt over wie eigenaar is van welke bezittingen en schulden. Zonder die afspraken trouwt u in 2026 automatisch in de beperkte gemeenschap van goederen. In dit artikel leest u wat huwelijkse voorwaarden precies inhouden, welke varianten er zijn en — wat veel mensen niet weten — wat ze betekenen voor uw erfenis en testament.

Wat zijn huwelijkse voorwaarden?

Huwelijkse voorwaarden zijn een notariële akte waarin u en uw partner vastleggen hoe u uw vermogen tijdens het huwelijk verdeelt. U bepaalt daarin wat privé blijft en wat gemeenschappelijk wordt. Dat is relevant bij een scheiding, maar ook — en dat wordt vaak vergeten — bij overlijden zonder testament.

Zonder huwelijkse voorwaarden trouwt u sinds 1 januari 2018 in de beperkte gemeenschap van goederen. Dat betekent dat bezittingen en schulden van vóór het huwelijk privé blijven, maar alles wat u tijdens het huwelijk opbouwt gezamenlijk wordt. Erfenissen en schenkingen blijven ook persoonlijk, tenzij de erflater anders bepaalt.

Wanneer worden huwelijkse voorwaarden opgesteld?

U kunt huwelijkse voorwaarden opstellen vóór het huwelijk of tijdens het huwelijk. Veel stellen kiezen ervoor om dit voor de trouwdatum te regelen, zodat er nog geen gemeenschappelijk vermogen is ontstaan. Maar ook na het trouwen kunt u alsnog naar de notaris voor het opstellen of wijzigen van de voorwaarden.

Welke vormen van huwelijkse voorwaarden zijn er?

Er zijn drie veelvoorkomende varianten van huwelijkse voorwaarden. Elk heeft andere gevolgen voor uw vermogensverdeling, zowel bij scheiding als bij overlijden.

Koude uitsluiting

Bij koude uitsluiting houdt u alles strikt gescheiden. Iedere partner behoudt het eigen vermogen, inkomen en schulden. Er is geen gemeenschappelijk vermogen. Dit biedt maximale bescherming voor ondernemers: als een van de partners een eigen bedrijf heeft, kunnen zakelijke schuldeisers niet bij het privévermogen van de ander komen.

Het nadeel? Bij overlijden erft de langstlevende partner alleen het deel dat via het wettelijk erfrecht is vastgelegd — en dat kan aanzienlijk minder zijn dan bij een verrekenbeding.

Periodiek verrekenbeding

Met een periodiek verrekenbeding (jaarlijks verrekenbeding) spreekt u af dat u aan het einde van elk jaar de overgespaarde inkomsten met elkaar verrekent. In de praktijk vergeten bijna alle stellen dit daadwerkelijk te doen. Dat heeft grote juridische gevolgen. De wet (artikel 1:141 BW) bepaalt namelijk dat als er aan het einde van het huwelijk nooit is verrekend, er een wettelijk vermoeden geldt dat het gehele aanwezige vermogen gezamenlijk is opgebouwd. Bij een scheiding of overlijden moet het vermogen dan alsnog bij helfte worden gedeeld, alsof u in gemeenschap van goederen was getrouwd. Het periodiek verrekenbeding wordt daarom ook wel de grootste valkuil van de huwelijkse voorwaarden genoemd.

Finaal verrekenbeding

Een finaal verrekenbeding houdt in dat er pas verrekend wordt bij het einde van het huwelijk — door scheiding of overlijden. U leeft dan alsof alles gescheiden is, maar bij het einde wordt afgerekend alsof u in gemeenschap van goederen was getrouwd. Dit biedt de voordelen van gescheiden vermogens tijdens het huwelijk met een eerlijke verdeling achteraf.

Wat is het verschil tussen huwelijkse voorwaarden en gemeenschap van goederen?

Zonder huwelijkse voorwaarden trouwt u in de beperkte gemeenschap van goederen. Dat is de standaardsituatie sinds 2018. Het belangrijkste verschil: bij de beperkte gemeenschap deelt u alles wat u samen opbouwt, terwijl u met huwelijkse voorwaarden zelf bepaalt wat wel en niet gemeenschappelijk is.

Voor stellen die een eigen onderneming hebben, aanzienlijk verschillend vermogen inbrengen of een erfenis verwachten, bieden huwelijkse voorwaarden meer zekerheid dan de standaard beperkte gemeenschap.

Hoe laat u huwelijkse voorwaarden opstellen?

Huwelijkse voorwaarden moeten altijd via een notaris worden vastgelegd in een notariële akte. De notaris schrijft de akte vervolgens in bij het huwelijksgoederenregister van de rechtbank. Het proces verloopt in drie stappen:

1. Gesprek met de notaris — U bespreekt uw wensen en situatie. De notaris adviseert welke vorm het beste past.
2. Concept en ondertekening — De notaris stelt de akte op. Na doorname ondertekenen beide partners.
3. Inschrijving — De notaris schrijft de huwelijkse voorwaarden in bij het openbare huwelijksgoederenregister (HGR) van de rechtbank. De rechtbank brengt voor deze standaardinschrijving geen griffierechten in rekening; de kosten hiervoor zitten al verwerkt in het tarief van uw notaris.

De totale kosten voor het opstellen van huwelijkse voorwaarden liggen gemiddeld tussen de € 750 en € 1.200 inclusief btw, afhankelijk van de complexiteit en het notariskantoor. Via de Kamer voor het notariaat is in 2026 een vast tarief van € 1.084 beschikbaar voor stellen met een lager inkomen.

Wat betekenen huwelijkse voorwaarden voor uw erfenis?

Dit is waar veel stellen een blinde vlek hebben: huwelijkse voorwaarden regelen alleen het vermogen tijdens het huwelijk. Ze bepalen niet wie uw erfgenamen zijn, en ze zijn geen vervanging voor een testament. Toch hebben ze grote invloed op wat er gebeurt bij overlijden.

Wat gebeurt er bij overlijden met koude uitsluiting?

Stel, u bent getrouwd op koude uitsluiting en uw partner overlijdt. Er is geen gemeenschappelijk vermogen om te verdelen — alleen de nalatenschap van de overledene. Als er geen testament is, geldt de wettelijke verdeling: de langstlevende partner en de kinderen erven gelijke delen. De langstlevende krijgt het vruchtgebruik, maar de kinderen hebben een vordering.

Het probleem: bij koude uitsluiting kan het privévermogen van de langstlevende volledig buiten de nalatenschap vallen. Dat klinkt logisch, maar het kan betekenen dat de langstlevende geen aanspraak maakt op bezittingen die feitelijk samen zijn opgebouwd maar op naam van de overledene stonden.

Huwelijkse voorwaarden en de wettelijke verdeling

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner alle goederen uit de nalatenschap. De kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering. Maar als er huwelijkse voorwaarden zijn met een verrekenbeding, moet er eerst verrekend worden vóórdat de nalatenschap wordt vastgesteld. Dit verrekening beïnvloedt direct de omvang van de erfenis.

Een finaal verrekenbeding werkt bij overlijden vergelijkbaar met de algehele gemeenschap van goederen: het vermogen wordt eerst gelijkelijk verdeeld, waarna het deel van de overledene de nalatenschap vormt.

Waarom een testament onmisbaar is naast huwelijkse voorwaarden

Huwelijkse voorwaarden en een testament vullen elkaar aan, maar vervangen elkaar niet. In uw huwelijkse voorwaarden regelt u de vermogensverdeling; in uw testament regelt u wie wat erft en onder welke voorwaarden. Zonder testament mist u de mogelijkheid om:

• een opvullegaat op te nemen — waarmee de langstlevende partner het eerst uit de nalatenschap wordt "aangevuld" en kinderen pas later hun deel krijgen
• een uitsluitingsclausule toe te voegen — zodat een erfenis niet in een eventuele gemeenschap van goederen van uw kinderen valt
• een Wlz-clausule (ook wel de 'eigenbijdrageclausule' genoemd en voorheen AWBZ-clausule) op te nemen — om het erfdeel te beschermen tegen de eigen bijdrage voor langdurige zorg

Hoe beïnvloeden huwelijkse voorwaarden de erfbelasting?

De keuze voor een bepaald type huwelijkse voorwaarden heeft direct invloed op de hoogte van de erfbelasting. Bij koude uitsluiting zonder verrekenbeding komt het volledige privévermogen van de overledene in de nalatenschap. Dat betekent potentieel een grotere nalatenschap en dus meer erfbelasting.

Bij een finaal verrekenbeding wordt het vermogen eerst verdeeld, waardoor de nalatenschap kleiner kan uitvallen. De verrekening zelf is geen schenking en wordt niet belast. Het verschil kan in de praktijk duizenden euro's aan erfbelasting schelen — afhankelijk van de omvang van het vermogen en de van toepassing zijnde vrijstellingen in 2026.

Veelgestelde vragen over huwelijkse voorwaarden

Samenvatting en volgende stap

Huwelijkse voorwaarden zijn een belangrijk instrument om uw vermogen te beschermen — maar ze zijn niet compleet zonder een testament. De keuze tussen koude uitsluiting, een periodiek verrekenbeding of een finaal verrekenbeding heeft directe gevolgen voor uw erfenis en de erfbelasting. Laat u goed informeren over de combinatie van huwelijkse voorwaarden en testament, zodat u er zeker van bent dat uw partner en kinderen goed beschermd zijn.