Nalatenschap: wat het is en hoe u het regelt

Stel, een dierbare overlijdt. Naast het verdriet komt er direct een hoop op u af: de uitvaart regelen, instanties informeren, en — vroeg of laat — de vraag wat er met de bezittingen en schulden gebeurt. Dat geheel noemen we de nalatenschap. Of u nu wilt weten wat een nalatenschap precies inhoudt, hoe de verdeling werkt, of hoe u uw eigen nalatenschap alvast goed kunt regelen: in dit artikel leest u alles wat u moet weten. Helder, zonder juridisch jargon, en met concrete voorbeelden.

Wat is een nalatenschap?

Een nalatenschap (ook wel 'de boedel' genoemd) is het totaal aan bezittingen en schulden dat iemand achterlaat na overlijden. Het begrip is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek en omvat werkelijk alles wat de overledene (juridisch: de erflater) nalaat — van het spaargeld op de bankrekening tot een openstaande hypotheek.

De nalatenschap ontstaat op het moment van overlijden. Vanaf dat moment gaan alle rechten en verplichtingen van de erflater over op de erfgenamen. Dat gebeurt automatisch, of u het wilt of niet — tenzij u de nalatenschap verwerpt.

Wat zit er allemaal in een nalatenschap?

Een nalatenschap bestaat uit twee delen: de bezittingen (ook wel 'baten' of 'activa') en de schulden (ook wel 'passiva'). Samen vormen zij de omvang van de nalatenschap.

Bezittingen omvatten onder meer:

• Spaargeld, beleggingen en bankrekeningen
• Onroerend goed (woning, vakantiewoning, grond)
• Inboedel, sieraden, auto's en overige waardevolle spullen
• Levensverzekeringen die aan de nalatenschap toekomen
• Vorderingen op derden (uitstaande leningen aan anderen)
• Digitale bezittingen (cryptovaluta, online accounts met waarde)

Schulden omvatten onder meer:

• Hypotheekschuld
• Persoonlijke leningen en doorlopend krediet
• Openstaande belastingaanslagen
• Uitvaartkosten
• Schulden aan familieleden (zoals papieren schenkingen)

Verschil tussen nalatenschap en erfenis

De begrippen 'nalatenschap' en 'erfenis' worden in het dagelijks taalgebruik door elkaar gebruikt, maar juridisch is er een verschil. De nalatenschap is het geheel — alle bezittingen en schulden bij elkaar. Uw erfenis is het deel dat u als individuele erfgenaam ontvangt uit die nalatenschap. Stel, de nalatenschap bedraagt €300.000 en er zijn drie erfgenamen die ieder een gelijk deel krijgen: dan is uw erfenis €100.000.

Hoe wordt een nalatenschap verdeeld?

De verdeling van een nalatenschap verloopt via twee mogelijke routes: via een testament of via de wettelijke verdeling. Heeft de erflater een testament opgesteld, dan staat daarin wie wat krijgt. Is er geen testament, dan bepaalt de wet de verdeling.

Verdeling via een testament

In een testament legt u vast wie uw erfgenamen zijn, welk deel zij ontvangen en onder welke voorwaarden. U kunt daarin afwijken van de wettelijke verdeling — bijvoorbeeld door stiefkinderen op te nemen, een goed doel te benoemen, of een specifiek bedrag toe te kennen aan iemand (een zogenaamd legaat). Ook kunt u een executeur aanstellen: iemand die de nalatenschap namens u afwikkelt.

Een testament biedt u maximale regie over uw nalatenschap. Wilt u weten wat u allemaal kunt regelen? Lees dan onze complete gids over testamenten.

Verdeling zonder testament: de wettelijke verdeling

Heeft de erflater geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling uit het Nederlandse erfrecht. Dat betekent in de praktijk het volgende:

• De langstlevende partner (echtgenoot of geregistreerd partner) krijgt alle bezittingen én alle schulden
• De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende — zij ontvangen hun deel pas wanneer ook de langstlevende overlijdt
• Zijn er geen partner of kinderen, dan erven achtereenvolgens: ouders, broers en zussen, grootouders, en ooms en tantes

De wettelijke verdeling is bedoeld om de langstlevende partner te beschermen: hij of zij kan in het huis blijven wonen en hoeft geen bezittingen te verkopen om de kinderen uit te betalen. Meer over het Nederlandse erfrecht leest u in onze kennisbank.

Wat kunt u doen met een nalatenschap? Aanvaarden, verwerpen of beneficiair

Wanneer u erfgenaam bent, heeft u drie keuzes. U bent niet verplicht een nalatenschap te accepteren — en die keuze is belangrijk, zeker als er mogelijk schulden in de nalatenschap zitten.

Zuiver aanvaarden

Bij zuiver aanvaarden neemt u de volledige nalatenschap over: alle bezittingen én alle schulden. Blijkt achteraf dat er meer schulden dan bezittingen zijn, dan bent u met uw eigen vermogen aansprakelijk voor het tekort. Zuiver aanvaarden is dus alleen verstandig als u zeker weet dat de nalatenschap positief is.

Let op: bepaalde handelingen — zoals het meenemen van spullen uit het huis van de overledene of het betalen van persoonlijke rekeningen vanuit de nalatenschap — kunnen worden gezien als zuivere aanvaarding. Wees hier voorzichtig mee voordat u een bewuste keuze heeft gemaakt.

Beneficiair aanvaarden — de veilige keuze

Bij beneficiaire aanvaarding (ook wel 'aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving') aanvaardt u de nalatenschap, maar bent u nooit met uw eigen vermogen aansprakelijk voor eventuele schulden. Zijn er meer schulden dan bezittingen? Dan worden de schulden betaald uit de nalatenschap zelf en draait u niet op voor het tekort.

In 2026 is beneficiair aanvaarden de aanpak die de meeste notarissen en erfrechtspecialisten aanraden als u twijfelt over de omvang van de nalatenschap. U doet dit via een verklaring bij de rechtbank.

Nalatenschap verwerpen

Als u een nalatenschap verwerpt, doet u volledig afstand van uw recht als erfgenaam. U ontvangt niets — maar u bent ook nergens aansprakelijk voor. Verwerpen kan verstandig zijn als u weet dat de nalatenschap vooral uit schulden bestaat, of als er persoonlijke redenen zijn om afstand te doen. Verwerpen doet u via een verklaring bij de rechtbank.

Hoe regelt u uw nalatenschap bij leven?

U hoeft niet te wachten tot het te laat is. Sterker nog: hoe eerder u nadenkt over uw nalatenschap, hoe meer grip u heeft op wat er met uw bezittingen gebeurt. Er zijn verschillende manieren om uw nalatenschap bij leven goed te regelen.

Een testament laten opstellen

Een testament is het belangrijkste instrument om uw nalatenschap te regelen. Hierin legt u vast wie uw erfgenamen zijn, wie wat ontvangt, en wie de afwikkeling op zich neemt (de executeur). Zonder testament beslist de wet — en dat is lang niet altijd wat u zou willen. Denk aan situaties met een samengesteld gezin, een samenwonende partner zonder huwelijk, of de wens om een goed doel op te nemen.

Een testament laten opstellen doet u altijd bij een notaris. Erfrechtplan begeleidt u daarbij van het eerste gesprek tot en met het tekenen bij de notaris.

Erfbelasting besparen via uw nalatenschap

Over een nalatenschap is in de meeste gevallen erfbelasting verschuldigd. In 2026 betalen partners en kinderen in Nederland 10% erfbelasting over de eerste €158.669 en 20% over het meerdere (bron: Belastingdienst). Er zijn verschillende manieren om de erfbelasting te verlagen:

• Opvullegaat: een testamentaire bepaling waarmee de langstlevende partner meer ontvangt en kinderen minder erfbelasting betalen. Lees meer over het opvullegaat.
• Schenken bij leven: door tijdens uw leven stapsgewijs te schenken aan uw kinderen, verkleint u de nalatenschap en daarmee de erfbelasting.
• AWBZ/Wlz-clausule: een clausule in uw testament die voorkomt dat uw nalatenschap wordt aangesproken voor de eigen bijdrage van langdurige zorg.

Wilt u weten hoeveel erfbelasting uw erfgenamen betalen? Gebruik de erfbelasting-calculator in onze kennisbank.

Hoe wikkelt u een nalatenschap af? Stappenplan

Het afwikkelen van een nalatenschap is een proces dat — afhankelijk van de complexiteit — enkele maanden tot meer dan een jaar kan duren. Hieronder vindt u de belangrijkste stappen na het overlijden van een dierbare.

1. Overlijdensakte laten opmaken — De gemeente van overlijden stelt de overlijdensakte op. Dit is het eerste officiële document dat u nodig heeft.
2. Testament opvragen bij het CTR — De notaris zoekt in het Centraal Testamentenregister (CTR) of de overledene een testament heeft laten vastleggen.
3. Erfgenamen vaststellen — Op basis van het testament of de wet wordt bepaald wie de erfgenamen zijn. De notaris stelt een verklaring van erfrecht op.
4. Keuze maken: aanvaarden of verwerpen — Elke erfgenaam maakt een keuze: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen.
5. Boedelbeschrijving opstellen — Alle bezittingen en schulden worden in kaart gebracht. Dit overzicht heet de boedelbeschrijving.
6. Schulden betalen en aangifte erfbelasting doen — Openstaande schulden worden voldaan uit de nalatenschap. Binnen 8 maanden na overlijden moet aangifte erfbelasting worden gedaan bij de Belastingdienst.
7. Nalatenschap verdelen — Zijn alle schulden betaald en de belasting aangegeven, dan wordt de resterende nalatenschap verdeeld onder de erfgenamen.

Veelgestelde vragen over een nalatenschap

Uw nalatenschap goed regelen: de volgende stap

Een nalatenschap raakt iedereen — of u nu bezig bent met het regelen van uw eigen zaken, of geconfronteerd wordt met het afwikkelen van een nalatenschap van een dierbare. De belangrijkste punten om te onthouden: een nalatenschap omvat alle bezittingen én schulden, u heeft als erfgenaam altijd een keuze (aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen), en met een goed testament houdt u zelf de regie over wie wat ontvangt.

Wilt u weten wat in uw persoonlijke situatie verstandig is? Dan is de eerste stap altijd gratis en vrijblijvend.