Testament: wat is het, wanneer nodig & besparen

U wilt zelf bepalen wat er met uw bezittingen gebeurt als u er niet meer bent. Of u wilt voorkomen dat uw partner straks het huis moet verlaten, dat uw stiefkinderen buiten de boot vallen, of dat de Belastingdienst onnodig veel erfbelasting int. In al die gevallen heeft u een testament nodig.

Maar wat is een testament precies? Wanneer is het nodig, wat kunt u erin vastleggen en wat levert het financieel op? In deze gids vindt u het antwoord op die vragen — inclusief de situaties waarin het géén testament hebben tot problemen leidt.

Wilt u liever persoonlijke uitleg? Volg een gratis online lezing of bezoek een lezing bij u in de buurt.

Wat is een testament?

Een testament is een notariële akte waarin u vastlegt wat er na uw overlijden gebeurt met uw nalatenschap. U bepaalt hierin wie uw erfgenamen zijn, hoe uw bezittingen worden verdeeld en wie de praktische afwikkeling op zich neemt. Omdat het een notariële akte is, kan alleen een notaris het opstellen — een zelfgeschreven document is in Nederland niet rechtsgeldig.

Iedereen vanaf 16 jaar kan een testament laten maken. Na ondertekening registreert de notaris het bij het Centraal Testamentenregister (CTR). Zo kunnen nabestaanden na uw overlijden altijd achterhalen of u een testament had en bij welke notaris het ligt.

Wanneer heeft u een testament nodig?

De wettelijke verdeling regelt de basiszaken, maar houdt geen rekening met uw persoonlijke omstandigheden. In de volgende situaties is een testament niet alleen verstandig, maar vaak noodzakelijk:

Wat regelt de wet zonder testament?

Zonder testament bepaalt het wettelijk erfrecht wie uw erfgenamen zijn. De wet werkt met vier groepen erfgenamen. Pas als er in de eerste groep niemand is, komen de volgende groepen aan bod.

Wat kunt u vastleggen in een testament?

Een testament is maatwerk. Afhankelijk van uw situatie kunt u verschillende zaken regelen. Hieronder vindt u de belangrijkste mogelijkheden — elk met een link naar het uitgebreide kennisbankartikel.

Erfgenamen en verdeling bepalen

U bepaalt zelf wie uw erfgenamen zijn en welk deel zij ontvangen. Dat kunnen uw partner, kinderen, kleinkinderen, vrienden of een goed doel zijn. U kunt ook vastleggen dat iemand een specifiek voorwerp of geldbedrag ontvangt (een zogenaamd legaat) zonder die persoon tot erfgenaam te benoemen.

Executeur benoemen

Na een overlijden moet iemand de praktische zaken regelen: rekeningen betalen, de uitvaart organiseren, contact met de Belastingdienst en de bezittingen verdelen. Met een testament wijst u één persoon aan als executeur. Zonder executeur moeten alle erfgenamen dit gezamenlijk doen — wat bij gevoelige verhoudingen tot vastlopen kan leiden.

Onterven en de legitieme portie

In een testament kunt u erfgenamen uitsluiten. Kinderen behouden echter altijd recht op de legitieme portie: het wettelijk minimumdeel van de erfenis in geld. Wilt u weten hoe onterven precies werkt? Lees ons artikel over een kind onterven.

Erfbelasting besparen

Nederland kent hoge tarieven voor erfbelasting. Zonder testament betalen uw nabestaanden vaak meer dan nodig. Met specifieke bepalingen in uw testament kunt u de belastingdruk verlagen:

• Opvullegaat — Verschuif vermogen tussen partner en kinderen om de vrijstellingen optimaal te benutten.
• Renteclausule — De vordering van de kinderen groeit met rente, waardoor de latere erfenis kleiner is en er minder belasting betaald wordt.
• Schenking aan kleinkinderen — Door een deel direct aan kleinkinderen na te laten, verlaagt u de totale erfbelasting.

AWBZ/Wlz-clausule

Als u of uw partner wordt opgenomen in een zorginstelling, kan het CAK een eigen bijdrage berekenen op basis van uw vermogen. Door in uw testament een AWBZ-clausule (ook wel Wlz-clausule genoemd) op te nemen, wordt het erfdeel van de kinderen direct opeisbaar bij opname. Hierdoor daalt het vermogen waarover de eigen bijdrage wordt berekend.

Voogdij regelen

Heeft u minderjarige kinderen? Dan kunt u in uw testament vastleggen wie de zorg voor hen op zich neemt als beide ouders wegvallen. Zonder voogdijbepaling beslist de rechter wie voogd wordt — en dat is niet altijd wie u zou willen.

Uitsluitingsclausule

Met een uitsluitingsclausule voorkomt u dat het erfdeel van uw kind bij een scheiding naar de ex-partner gaat. Het erfdeel blijft dan buiten de gemeenschap van goederen.

Welke soorten testamenten bestaan er?

In Nederland zijn er twee rechtsgeldig erkende vormen van een testament:

• Notarieel testament — De meest gebruikte vorm. De notaris stelt het testament op en u ondertekent het in zijn aanwezigheid. Dit is de standaard in Nederland.
• Depot-testament — U schrijft uw wensen zelf op en deponeert het gesloten document bij een notaris. Dit komt zelden voor en is alleen geldig als het aan strikte vormvereisten voldoet.

Een handgeschreven testament zonder notaris is in Nederland niet rechtsgeldig — anders dan in sommige andere landen. Wilt u weten hoe het proces van testament opstellen precies werkt? Lees dan ons stappenplan.

Wat is het verschil tussen een testament en een levenstestament?

Een testament werkt pas na uw overlijden. Een levenstestament werkt juist tijdens uw leven — bijvoorbeeld als u door ziekte, een ongeluk of dementie niet meer zelf kunt beslissen.

Meer over de verschillen leest u in ons artikel over het verschil tussen een testament en een levenstestament.

Wanneer moet u uw testament controleren?

Een testament is geen document dat u eenmaal opstelt en vervolgens vergeet. Veranderingen in uw persoonlijke situatie of in de wet kunnen ervoor zorgen dat uw testament niet meer doet wat u wilt. Controleer uw testament in ieder geval bij:

• Trouwen, scheiden of een nieuwe partner — Uw testament kan verwijzen naar een ex-partner of juist uw nieuwe partner niet benoemen.
• Geboorte van (stief)kinderen — Nieuwe kinderen moeten mogelijk worden opgenomen als erfgenaam of er moet een voogdijregeling komen.
• Aankoop of verkoop van een woning — Een woning beïnvloedt de hoogte van de erfbelasting en de bescherming van de langstlevende.
• Opname in een zorginstelling — De AWBZ/Wlz-clausule kan relevant worden voor de eigen bijdrage.
• Uw testament is ouder dan 5 jaar — Wetgeving wijzigt regelmatig. Testamenten van voor 2003 of 2010 zijn vaak fiscaal nadelig door gewijzigde erfbelastingtarieven en vrijstellingen.

Twijfelt u of uw testament nog actueel is? Lees meer over testament aanpassen of wijzigen.

Veelgestelde vragen over testamenten

Heeft u een testament nodig?

Een testament is de enige manier om zelf de regie te houden over uw nalatenschap. Zonder testament bepaalt de wet wie erft — en die verdeling past zelden precies bij uw wensen. Met een testament beschermt u uw partner, regelt u de toekomst van uw kinderen en bespaart u uw nabestaanden onnodige erfbelasting en conflicten.

De eerste stap is begrijpen wat in uw situatie verstandig is. Dat kan via een gratis lezing, waar u in begrijpelijke taal uitleg krijgt over alle mogelijkheden — zonder verplichting.