Samenlevingscontract en erfrecht: partner erft niets (2026)

Stel, u woont al jaren samen met uw partner. U deelt een huis, een leven en misschien ook kinderen. Maar wist u dat uw partner bij uw overlijden wettelijk gezien niets erft als u niet getrouwd bent en geen testament heeft? In Nederland wonen volgens het CBS ruim 1,1 miljoen stellen ongehuwd samen. Veel van hen gaan ervan uit dat hun partner "automatisch" alles krijgt. De werkelijkheid is anders: zonder samenlevingscontract en testament staat uw partner er juridisch alleen voor — en betaalt bovendien fors meer erfbelasting.

In dit artikel leest u precies wat de erfrechtelijke gevolgen zijn van samenwonen in 2026, hoe een samenlevingscontract uw partner beschermt, en waarom u daarnaast ook een testament nodig heeft.

Wat is een samenlevingscontract?

Een samenlevingscontract (ook wel samenlevingsovereenkomst genoemd) is een notariële akte waarin u en uw partner afspraken vastleggen over financiën, bezittingen en wat er gebeurt bij het einde van de relatie of bij overlijden. Het is bedoeld voor stellen die ongehuwd samenwonen en toch juridische en fiscale zekerheid willen.

Wat staat er in een samenlevingscontract?

In een samenlevingscontract legt u vast hoe u de dagelijkse kosten verdeelt (huur of hypotheek, boodschappen, verzekeringen), welke bezittingen gezamenlijk zijn en welke privé blijven, en wat er met de gezamenlijke bezittingen gebeurt als u uit elkaar gaat of als een van u overlijdt. Daarnaast bevat een notarieel samenlevingscontract vaak een verblijvingsbeding — een bepaling die regelt dat gezamenlijke bezittingen bij overlijden naar de langstlevende partner gaan. Volgens de Rijksoverheid is een notarieel contract ook een voorwaarde om als fiscaal partners te worden aangemerkt door de Belastingdienst.

Wat is het verschil met trouwen of geregistreerd partnerschap?

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap bent u automatisch elkaars wettelijk erfgenaam. Bij samenwonen met een samenlevingscontract is dat niet het geval. Volgens het KNB (Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie) geldt: bij overlijden van een van de partners is de andere partner géén erfgenaam op grond van de wet. U moet dit apart regelen via een testament. Dat is het grootste verschil — en het risico waar veel samenwoners zich niet van bewust zijn.

Wat erft uw partner zonder samenlevingscontract?

Niets. Zonder samenlevingscontract en zonder testament erft uw samenwonende partner juridisch gezien helemaal niets van uw bezittingen. De wet kent samenwonende partners namelijk niet als erfgenaam.

Hoe werkt het versterferfrecht bij samenwoners?

Het versterferfrecht (de wettelijke verdeling als er geen testament is, vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek) kent vier groepen erfgenamen. In de eerste groep staan de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen. In de tweede groep staan ouders, broers en zussen. Een samenwonende partner — hoe lang u ook samenwoont — staat in geen enkele groep. Zoals de Rijksoverheid het stelt: woont u ongehuwd samen, dan erft u volgens het versterferfrecht niet van elkaar.

Voorbeeld: wat gebeurt er als uw partner overlijdt zonder contract?

Stel, Jan en Karin wonen acht jaar samen. Ze zijn niet getrouwd en hebben geen samenlevingscontract. Hun woning (WOZ-waarde €350.000) staat op beider naam. Jan heeft daarnaast €60.000 spaargeld op zijn eigen rekening. Jan overlijdt onverwacht.

Dit is wat er gebeurt:

• De woning: Karins eigen helft (€175.000) blijft van haar. Maar Jans helft gaat naar zijn wettelijke erfgenamen — in dit geval zijn ouders (hij had geen kinderen). Karin moet de helft van het huis delen met Jans ouders, of hen uitkopen.
• Het spaargeld: De €60.000 op Jans naam gaat volledig naar zijn ouders. Karin ontvangt hier niets van.
• Erfbelasting: Als Karin wél iets zou ontvangen (via een testament of legaat), geldt zij als "overige verkrijger" — met slechts €2.658 vrijstelling en een tarief van 30-40%.

Wat regelt een samenlevingscontract wél voor de erfenis?

Een samenlevingscontract met een verblijvingsbeding zorgt ervoor dat gezamenlijke bezittingen bij overlijden automatisch naar de langstlevende partner gaan. Het biedt daarmee een eerste laag van bescherming — maar geen volledige.

Wat is een verblijvingsbeding?

Een verblijvingsbeding (ook wel overnemingsbeding) is een clausule in het samenlevingscontract die bepaalt dat alle gezamenlijke goederen bij overlijden van een partner volledig toekomen aan de achterblijvende partner. Denk aan het gezamenlijke huis, de inboedel en een gezamenlijke spaarrekening. Volgens het Juridisch Loket is dit een van de belangrijkste bepalingen in een samenlevingscontract voor samenwoners.

Gezamenlijk bezit versus privébezit: het verschil

Het verblijvingsbeding geldt uitsluitend voor bezittingen die op beider naam staan of die in het samenlevingscontract als gezamenlijk zijn aangemerkt. Bezittingen die op naam van één partner staan — zoals een spaarrekening, een auto of een beleggingsportefeuille — vallen daar buiten.

Waarom is een testament naast het samenlevingscontract nodig?

Een samenlevingscontract alleen is niet voldoende om uw partner volledig te beschermen. Alleen met een testament maakt u uw partner tot erfgenaam — ook van uw privébezittingen. Zonder testament gaan alle bezittingen die niet onder het verblijvingsbeding vallen naar uw wettelijke erfgenamen (kinderen, ouders, broers of zussen).

Wat kunt u in een testament aanvullend regelen?

In een testament kunt u uw partner benoemen als erfgenaam van uw gehele nalatenschap, inclusief privébezittingen. Daarnaast kunt u een langstlevende regeling opnemen zodat uw partner in de woning kan blijven wonen, een opvullegaat gebruiken om erfbelasting te besparen, en voogdij regelen als u minderjarige kinderen heeft. Lees meer over wat er gebeurt als u geen testament heeft.

Hoeveel erfbelasting betaalt uw partner zonder samenlevingscontract?

Het verschil in erfbelasting is enorm. Zonder notarieel samenlevingscontract is uw partner geen fiscaal partner en geldt de lage vrijstelling voor "overige verkrijgers" van slechts €2.658 (2026). Met een notarieel samenlevingscontract heeft uw partner recht op de partnervrijstelling van ruim €795.000. Hieronder ziet u het verschil concreet berekend.

In het voorbeeld hierboven scheelt een samenlevingscontract uw partner bijna €60.000 aan erfbelasting. Bij hogere bedragen loopt dit verschil nog verder op.

Hoe lang moet u samenwonen voor de partnervrijstelling?

Om in aanmerking te komen voor de partnervrijstelling bij erfbelasting moet u aan ten minste één van deze voorwaarden voldoen: u heeft een notarieel samenlevingscontract dat minimaal zes maanden vóór het overlijden is opgesteld, óf u staat minimaal vijf jaar op hetzelfde adres ingeschreven bij de gemeente. In beide gevallen moet u meerderjarig zijn en geen bloedverwant in de rechte lijn. Volgens de Belastingdienst geldt het notariële samenlevingscontract als de meest betrouwbare weg naar fiscaal partnerschap.

Samenlevingscontract, geregistreerd partnerschap of trouwen: de erfrecht-verschillen

De drie meest voorkomende relatievormen in Nederland verschillen sterk in wat zij erfrechtelijk regelen. Hieronder vindt u de belangrijkste punten naast elkaar.

Zoals de tabel laat zien, biedt samenwonen met een samenlevingscontract aanzienlijk minder automatische bescherming dan een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Wilt u als samenwoner dezelfde zekerheid bieden als gehuwden? Dan heeft u naast het samenlevingscontract ook een testament nodig. Meer over de erfrechtelijke gevolgen per relatievorm leest u in onze kennisbank.

Veelgestelde vragen over samenlevingscontract en erfrecht

Zo beschermt u uw partner: de volgende stap

Samenwonen zonder iets te regelen is een risico dat veel stellen onderschatten. Het verschil tussen "alles geregeld" en "niets geregeld" kan tienduizenden euro's aan erfbelasting schelen — en in het ergste geval betekent het dat uw partner het huis moet verlaten. De drie punten om te onthouden: een notarieel samenlevingscontract maakt u fiscaal partner en beschermt gezamenlijke bezittingen, een testament maakt uw partner erfgenaam van uw volledige nalatenschap, en de combinatie van beide biedt de bescherming die gehuwden automatisch genieten.

De eerste stap hoeft niet groot te zijn. Tijdens een gratis lezing van Erfrechtplan krijgt u in begrijpelijke taal uitleg over de mogelijkheden. Of maak direct een afspraak met een erfrechtspecialist die uw persoonlijke situatie in kaart brengt.