Erfbelasting bij wettelijke verdeling (geen testament)

Uw partner overlijdt en er is geen testament. De wettelijke verdeling treedt in werking: u als langstlevende partner krijgt alle bezittingen, en de kinderen krijgen een vordering op papier — hun kindsdeel bij de erfenis. Klinkt overzichtelijk, maar dan valt de aanslag van de Belastingdienst op de mat. De kinderen moeten erfbelasting betalen over hun kindsdeel, terwijl ze nog geen euro hebben ontvangen. En u als langstlevende moet dat bedrag voorschieten.

In dit artikel leest u precies hoeveel erfbelasting u betaalt over het kindsdeel bij de wettelijke verdeling in 2026, hoe de afwaardering werkt, en welke vier oplossingen er zijn om de belastingdruk te verlagen.

Hoe werkt de wettelijke verdeling bij erfbelasting?

De wettelijke verdeling (artikel 4:13 BW) bepaalt dat de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner alle bezittingen en schulden van de nalatenschap krijgt. De kinderen erven op papier een gelijk deel, maar ontvangen feitelijk niets. Ze krijgen een geldvordering op de langstlevende die in beginsel pas opeisbaar is na diens overlijden. In een aantal uitzonderingsgevallen kan de vordering eerder opeisbaar worden, zoals bij faillissement van de langstlevende, toepassing van de schuldsaneringsregeling (WSNP), of hertrouwen buiten gemeenschap van goederen zonder toestemming van de kinderen.

Voor de erfbelasting betekent dit het volgende: elk kind is erfgenaam en ontvangt een belastbaar erfdeel. De Belastingdienst wacht niet tot de kinderen hun geld daadwerkelijk krijgen — de verkrijging is belast op de datum van overlijden, ongeacht of het kindsdeel al is uitbetaald. Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 moet de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden na de overlijdensdatum binnen zijn (voor overlijdens tot en met 2025 gold een termijn van 8 maanden). De aanslag volgt daarna.

Hoeveel erfbelasting betaalt u over het kindsdeel?

De erfbelasting over het kindsdeel bij de wettelijke verdeling berekent u in vier stappen. De Belastingdienst belast niet de volledige waarde van het kindsdeel, maar de zogenoemde contante waarde — een lager bedrag dat rekening houdt met het feit dat het kind nog jaren op het geld moet wachten.

Stap-voor-stap: erfbelasting kindsdeel berekenen

1. Stap 1 — Bruto kindsdeel vaststellen — Deel de totale nalatenschap door het aantal erfgenamen (partner + kinderen). Stel: de nalatenschap bedraagt € 400.000 en er zijn een partner en twee kinderen. Elk erfdeel is € 400.000 ÷ 3 = € 133.333. Let op: was u getrouwd in gemeenschap van goederen, dan is de nalatenschap de hélft van het gezamenlijke vermogen — begin dus met dat halve bedrag.
2. Stap 2 — Leeftijdsfactor opzoeken — Zoek in de afwaarderingstabel (hieronder) de factor die hoort bij de leeftijd van de langstlevende partner op de overlijdensdatum. Is de langstlevende 63 jaar? Dan is de factor 10.
3. Stap 3 — Kindsdeel contant maken — Bereken eerst het afwaarderingspercentage door de factor te vermenigvuldigen met de rekenrente van 6%: 10 × 6% = 60%. Dit is het percentage waarmee het kindsdeel fiscaal wordt verlaagd. De contante waarde is dus het resterende deel: 100% − 60% = 40% van het bruto kindsdeel. In ons voorbeeld: € 133.333 × 40% = € 53.333.
4. Stap 4 — Vrijstelling en tarief toepassen — Trek de vrijstelling erfbelasting voor kinderen af (€ 26.230 in 2026) en pas het tarief toe. In ons voorbeeld: € 53.333 − € 26.230 = € 27.103 belastbaar. Hierover betaalt het kind 10% erfbelasting = € 2.710 per kind.

Afwaarderingstabel erfbelasting 2026

De afwaarderingstabel (ook wel leeftijdstabel erfbelasting genoemd) bepaalt hoeveel korting de Belastingdienst geeft op het kindsdeel. De logica: hoe jonger de langstlevende partner, hoe langer de kinderen moeten wachten op hun geld, en hoe hoger de korting op de waarde van hun vordering. De Belastingdienst gebruikt hiervoor een vaste rekenrente van 6%.

Wat betekent de afwaardering in de praktijk?

Stel dat de langstlevende partner 72 jaar is. De factor is dan 7, wat neerkomt op een afwaardering van 42%. Een kindsdeel van € 100.000 wordt fiscaal gewaardeerd op € 58.000. Is de langstlevende 55 jaar? Dan bedraagt de afwaardering 66% en betaalt het kind erfbelasting over slechts € 34.000 van de € 100.000.

De afwaardering is dus een meevaller — maar die meevaller heeft een keerzijde.

Wanneer moet u de erfbelasting over het kindsdeel betalen?

Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 moet u de aangifte erfbelasting binnen 20 maanden na het overlijden bij de Belastingdienst indienen. Tot en met 2025 was die termijn 8 maanden. De aanslag volgt na de aangifte en de betaaltermijn daarvan is zes weken. Het maakt niet uit dat de kinderen hun geld pas krijgen als de langstlevende ouder overlijdt — de belasting is verschuldigd over de verkrijging op de overlijdensdatum.

Kunt u uitstel krijgen voor de erfbelasting?

Uitstel van de aangifte is iets anders dan uitstel van betaling. Lukt het betalen van de aanslag niet, dan kunt u bij de Belastingdienst kort uitstel van betaling aanvragen van maximaal 4 maanden (bij een totale belastingschuld onder € 20.000), of langer uitstel dan wel een betalingsregeling van maximaal 12 maanden — dan moet u wel zekerheid bieden. Over uitgestelde betaling loopt invorderingsrente. Bij een geërfde woning kan in bijzondere situaties langer uitstel worden verleend. In de praktijk is uitstel een tijdelijke oplossing die het onderliggende probleem niet wegneemt: verstandiger is om het structureel te regelen via een testament.

Het liquiditeitsprobleem: geld zit vast in stenen

Hier zit voor veel gezinnen het probleem. De nalatenschap bestaat vaak grotendeels uit de eigen woning. De langstlevende partner heeft de woning, maar niet het geld om de erfbelasting van de kinderen te betalen. De Belastingdienst accepteert geen stenen — zij willen euro's zien.

In het rekenvoorbeeld hierboven betalen twee kinderen samen € 5.421 aan erfbelasting. Dat bedrag moet de langstlevende partner ophoesten uit spaargeld of andere liquide middelen. Bij grotere nalatenschappen loopt dit bedrag snel op tot tienduizenden euro's.

Hoe kunt u erfbelasting over het kindsdeel verlagen?

De wettelijke verdeling is een standaardoplossing die geen rekening houdt met uw vermogensopbouw of gezinssituatie. Met een testament neemt u zelf de regie over de erfbelasting. Vier bewezen oplossingen:

1. Het opvullegaat — vaak € 0 erfbelasting bij het eerste overlijden

Met een opvullegaat krijgt de langstlevende partner de flexibiliteit om na overlijden zelf te bepalen hoe groot de vordering van de kinderen wordt. De partner kan de eigen vrijstelling (€ 828.035 in 2026) volledig benutten door het erfdeel van de kinderen te verkleinen tot onder hun vrijstelling. Resultaat: bij het eerste overlijden betaalt niemand erfbelasting.

2. Het kleinkindlegaat — extra vrijstellingen benutten

Heeft u kleinkinderen? Elk kleinkind heeft recht op een eigen vrijstelling van € 26.230 (2026). Zonder testament wordt deze vrijstelling niet benut. Met een kleinkindlegaat keert u een bedrag belastingvrij uit aan de kleinkinderen, waardoor de totale nalatenschap — en daarmee de belastingdruk — daalt. Houd er rekening mee dat kleinkinderen boven hun vrijstelling 18% en 36% erfbelasting betalen in plaats van 10% en 20%: het legaat is vooral voordelig tot ongeveer het bedrag van de vrijstelling.

3. De renteclausule — besparen bij het tweede overlijden

U legt in het testament vast dat de vordering van de kinderen een rente draagt (bijvoorbeeld 6% samengesteld). Hierdoor groeit de schuld van de langstlevende aan de kinderen jaarlijks. Bij het tweede overlijden is de nalatenschap daardoor kleiner, en betalen de kinderen minder erfbelasting. De besparing kan over een periode van 10-15 jaar tienduizenden euro's bedragen.

Keerzijde: bij 6% samengestelde rente vervalt de afwaardering van het kindsdeel volledig, waardoor de erfbelasting bij het eerste overlijden juist stijgt. Een lager rentepercentage geeft een gedeeltelijke afwaardering. Welk percentage de laagste totale belastingdruk oplevert, verschilt per situatie en is een rekenvraag voor een specialist.

4. Het tweetrapstestament — voor als al het geld in stenen zit

Bij een tweetrapstestament erven de kinderen in eerste instantie niets. De langstlevende partner is enig erfgenaam. Hierdoor is er bij het eerste overlijden geen erfbelasting verschuldigd over het kindsdeel. De kinderen erven pas bij het tweede overlijden. Dit is een ingrijpende keuze die goed moet worden afgewogen, maar biedt uitkomst als er geen liquide middelen zijn om erfbelasting te betalen.

Veelgestelde vragen over erfbelasting bij wettelijke verdeling