Laatst bijgewerkt: 06-06-2026
Erfbelasting bij wettelijke verdeling (geen testament)
Kernpunten
- Bij de wettelijke verdeling betalen kinderen direct erfbelasting over hun kindsdeel — ook al ontvangen ze het geld pas na overlijden van de langstlevende ouder
- De Belastingdienst verlaagt de waarde van het kindsdeel via de afwaarderingstabel: hoe jonger de langstlevende, hoe hoger de korting (tot 60%)
- Met een testament (opvullegaat of renteclausule) kunt u de erfbelasting bij het eerste overlijden vaak tot € 0 terugbrengen
- Erfrechtplan geeft door heel Nederland gratis lezingen over testamenten en levenstestamenten — al meer dan 300.000 Nederlanders gingen u voor
Uw partner overlijdt en er is geen testament. De wettelijke verdeling treedt in werking: u als langstlevende partner krijgt alle bezittingen, en de kinderen krijgen een vordering op papier — hun kindsdeel bij de erfenis. Klinkt overzichtelijk, maar dan valt de aanslag van de Belastingdienst op de mat. De kinderen moeten erfbelasting betalen over hun kindsdeel, terwijl ze nog geen euro hebben ontvangen. En u als langstlevende moet dat bedrag voorschieten.
In dit artikel leest u precies hoeveel erfbelasting u betaalt over het kindsdeel bij de wettelijke verdeling in 2026, hoe de afwaardering werkt, en welke vier oplossingen er zijn om de belastingdruk te verlagen.
Hoe werkt de wettelijke verdeling bij erfbelasting?
De wettelijke verdeling (artikel 4:13 BW) bepaalt dat de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner alle bezittingen en schulden van de nalatenschap krijgt. De kinderen erven op papier een gelijk deel, maar ontvangen feitelijk niets. Ze krijgen een geldvordering op de langstlevende die in beginsel pas opeisbaar is na diens overlijden. In een aantal uitzonderingsgevallen kan de vordering eerder opeisbaar worden, zoals bij faillissement van de langstlevende, toepassing van de schuldsaneringsregeling (WSNP), of hertrouwen buiten gemeenschap van goederen zonder toestemming van de kinderen.
Voor de erfbelasting betekent dit het volgende: elk kind is erfgenaam en ontvangt een belastbaar erfdeel. De Belastingdienst wacht niet tot de kinderen hun geld daadwerkelijk krijgen. De aanslag voor erfbelasting wordt binnen acht maanden na het overlijden opgelegd, ongeacht of het kindsdeel al is uitbetaald.
Let op
In de praktijk is het de langstlevende partner die de erfbelasting over het kindsdeel van de kinderen moet voorschieten. Zit het vermogen voornamelijk vast in de eigen woning, dan kan dit tot acute liquiditeitsproblemen leiden.
Hoeveel erfbelasting betaalt u over het kindsdeel?
De erfbelasting over het kindsdeel bij de wettelijke verdeling berekent u in vier stappen. De Belastingdienst belast niet de volledige waarde van het kindsdeel, maar de zogenoemde contante waarde — een lager bedrag dat rekening houdt met het feit dat het kind nog jaren op het geld moet wachten.
Stap-voor-stap: erfbelasting kindsdeel berekenen
- Stap 1 — Bruto kindsdeel vaststellen — Deel de totale nalatenschap door het aantal erfgenamen (partner + kinderen). Stel: de nalatenschap bedraagt € 400.000 en er zijn een partner en twee kinderen. Elk erfdeel is € 400.000 ÷ 3 = € 133.333.
- Stap 2 — Leeftijdsfactor opzoeken — Zoek in de afwaarderingstabel (hieronder) de factor die hoort bij de leeftijd van de langstlevende partner op de overlijdensdatum. Is de langstlevende 63 jaar? Dan is de factor 9.
- Stap 3 — Kindsdeel contant maken — Bereken eerst het afwaarderingspercentage door de factor te vermenigvuldigen met de rekenrente van 6%: 9 × 6% = 54%. Dit is het percentage waarmee het kindsdeel fiscaal wordt verlaagd. De contante waarde is dus het resterende deel: 100% − 54% = 46% van het bruto kindsdeel. In ons voorbeeld: € 133.333 × 46% = € 61.333..
- Stap 4 — Vrijstelling en tarief toepassen — Trek de vrijstelling erfbelasting voor kinderen af (€ 25.187 in 2026) en pas het tarief toe. In ons voorbeeld: € 61.333 − € 25.187 = € 36.146 belastbaar. Hierover betaalt het kind 10% erfbelasting = € 3.615 per kind.
Goed om te weten
Wilt u de erfbelasting precies berekenen voor uw situatie? Gebruik de erfbelasting calculator op onze website, of volg een gratis lezing waarin een specialist uw persoonlijke situatie doorrekent.
Afwaarderingstabel erfbelasting 2026
De afwaarderingstabel (ook wel leeftijdstabel erfbelasting genoemd) bepaalt hoeveel korting de Belastingdienst geeft op het kindsdeel. De logica: hoe jonger de langstlevende partner, hoe langer de kinderen moeten wachten op hun geld, en hoe hoger de korting op de waarde van hun vordering. De Belastingdienst gebruikt hiervoor een vaste rekenrente van 6%.
| Leeftijd langstlevende | Factor | Afwaardering (korting) | Belastbaar percentage kindsdeel |
|---|---|---|---|
| Jonger dan 20 jaar | 16 | 96% | 4% |
| 20 t/m 29 jaar | 15 | 90% | 10% |
| 30 t/m 39 jaar | 14 | 84% | 16% |
| 40 t/m 44 jaar | 13 | 78% | 22% |
| 45 t/m 49 jaar | 12 | 72% | 28% |
| 50 t/m 54 jaar | 11 | 66% | 34% |
| 55 t/m 59 jaar | 10 | 60% | 40% |
| 60 t/m 64 jaar | 9 | 54% | 46% |
| 65 t/m 69 jaar | 8 | 48% | 52% |
| 70 t/m 74 jaar | 7 | 42% | 58% |
| 75 t/m 79 jaar | 6 | 36% | 64% |
| 80 t/m 84 jaar | 5 | 30% | 70% |
| 85 t/m 89 jaar | 4 | 24% | 76% |
| 90 jaar en ouder | 3 | 18% | 82% |
Bron: artikel 21 lid 14 Successiewet 1956, rekenrente 6%. Deze bedragen worden jaarlijks geïndexeerd.
Wat betekent de afwaardering in de praktijk?
Stel dat de langstlevende partner 72 jaar is. De factor is dan 7, wat neerkomt op een afwaardering van 42%. Een kindsdeel van € 100.000 wordt fiscaal gewaardeerd op € 58.000. Is de langstlevende 55 jaar? Dan bedraagt de afwaardering 60% en betaalt het kind erfbelasting over slechts € 40.000 van de € 100.000.
De afwaardering is dus een meevaller — maar die meevaller heeft een keerzijde.
Wanneer moet u de erfbelasting over het kindsdeel betalen?
De erfbelasting over het kindsdeel bij de wettelijke verdeling moet u binnen acht maanden na het overlijden aangeven bij de Belastingdienst. De aanslag volgt daarna, en de betaaltermijn is zes weken. Het maakt niet uit dat de kinderen hun geld pas krijgen als de langstlevende ouder overlijdt — de belasting is nu verschuldigd.
Het liquiditeitsprobleem: geld zit vast in stenen
Hier zit voor veel gezinnen het probleem. De nalatenschap bestaat vaak grotendeels uit de eigen woning. De langstlevende partner heeft de woning, maar niet het geld om de erfbelasting van de kinderen te betalen. De Belastingdienst accepteert geen stenen — zij willen euro's zien.
In het rekenvoorbeeld hierboven betalen twee kinderen samen € 7.230 aan erfbelasting. Dat bedrag moet de langstlevende partner ophoesten uit spaargeld of andere liquide middelen. Bij grotere nalatenschappen loopt dit bedrag snel op tot tienduizenden euro's.
Kunt u uitstel krijgen voor de erfbelasting?
De Belastingdienst kan in bijzondere gevallen uitstel van betaling verlenen, maar dit is geen automatisch recht. U moet actief een verzoek indienen en aantonen dat u de belasting niet direct kunt betalen. In de praktijk is het verstandiger om het probleem structureel op te lossen via een testament, in plaats van te vertrouwen op coulance van de fiscus.
Wilt u weten of uw partner de erfbelasting kan betalen?
Een erfrechtspecialist rekent uw situatie door en laat zien wat de gevolgen zijn — en hoe u ze kunt voorkomen. Volg een gratis online lezing, bezoek een lezing bij u in de buurt, of maak een vrijblijvend afspraak met een erfrechtspecialist.
Hoe kunt u erfbelasting over het kindsdeel verlagen?
De wettelijke verdeling is een standaardoplossing die geen rekening houdt met uw vermogensopbouw of gezinssituatie. Met een testament neemt u zelf de regie over de erfbelasting. Vier bewezen oplossingen:
1. Het opvullegaat — vaak € 0 erfbelasting bij het eerste overlijden
Met een opvullegaat krijgt de langstlevende partner de flexibiliteit om na overlijden zelf te bepalen hoe groot de vordering van de kinderen wordt. De partner kan de eigen vrijstelling (€ 795.156 in 2026) volledig benutten door het erfdeel van de kinderen te verkleinen tot onder hun vrijstelling. Resultaat: bij het eerste overlijden betaalt niemand erfbelasting.
2. Het kleinkindlegaat — extra vrijstellingen benutten
Heeft u kleinkinderen? Elk kleinkind heeft recht op een eigen vrijstelling van € 25.187 (2026). Zonder testament wordt deze vrijstelling niet benut. Met een kleinkindlegaat keert u een bedrag belastingvrij uit aan de kleinkinderen, waardoor de totale nalatenschap — en daarmee de belastingdruk — daalt.
3. De renteclausule — besparen bij het tweede overlijden
U legt in het testament vast dat de vordering van de kinderen een rente draagt (bijvoorbeeld 6% samengesteld). Hierdoor groeit de schuld van de langstlevende aan de kinderen jaarlijks. Bij het tweede overlijden is de nalatenschap daardoor kleiner, en betalen de kinderen minder erfbelasting. De besparing kan over een periode van 10-15 jaar tienduizenden euro's bedragen.
4. Het tweetrapstestament — voor als al het geld in stenen zit
Bij een tweetrapstestament erven de kinderen in eerste instantie niets. De langstlevende partner is enig erfgenaam. Hierdoor is er bij het eerste overlijden geen erfbelasting verschuldigd over het kindsdeel. De kinderen erven pas bij het tweede overlijden. Dit is een ingrijpende keuze die goed moet worden afgewogen, maar biedt uitkomst als er geen liquide middelen zijn om erfbelasting te betalen.
Goed om te weten
Welke oplossing het beste past hangt af van uw vermogensopbouw, gezinssamenstelling en leeftijd. Een combinatie van opvullegaat en renteclausule is in de praktijk het meest gekozen. Wilt u weten wat voor uw situatie het slimst is? Laat een erfrechtspecialist uw situatie doorrekenen tijdens een adviesgesprek over erfbelasting besparen.
Veelgestelde vragen over erfbelasting bij wettelijke verdeling
Wanneer moet u erfbelasting betalen over het kindsdeel?
Hoe berekent u de erfbelasting over het kindsdeel bij de wettelijke verdeling?
Wat is de contante waarde bij erfbelasting en hoe werkt de afwaardering?
Hoeveel erfbelasting betalen kinderen bij overlijden van één ouder?
Kunt u uitstel krijgen voor het betalen van erfbelasting over het kindsdeel?
Wat is een opvullegaat en hoe bespaart u daarmee erfbelasting?
Moet de langstlevende partner de erfbelasting van de kinderen betalen?
Heeft de rente op het kindsdeel invloed op de erfbelasting?
Meer weten over een (levens)testament?
Een goed testament en levenstestament geeft uw familie rust.
Meer dan 300.000 anderen gingen u voor
Meer weten over testamenten?
Volg onze gratis lezing
Hulp nodig bij uw testament?