Erfrecht Nederland: alles wat u moet weten

Wat is het erfrecht in Nederland?

Het erfrecht in Nederland is het geheel aan wettelijke regels dat bepaalt wat er gebeurt met iemands bezittingen en schulden na overlijden. Deze regels zijn vastgelegd in het Burgerlijk Wetboek. Het erfrecht regelt wie de erfgenamen zijn, hoe een nalatenschap wordt verdeeld en welke verplichtingen daarbij horen.

We maken onderscheid tussen wettelijk erfrecht en testamentair erfrecht:

• Wettelijk erfrecht treedt in werking wanneer iemand geen testament heeft opgesteld. De verdeling van de nalatenschap volgt dan vaste regels.
• Testamentair erfrecht geeft de vrijheid om zelf via een testament te bepalen wie wat erft. Dit kan geheel of gedeeltelijk afwijken van de wettelijke verdeling.

Een belangrijk uitgangspunt binnen het erfrecht is dat naast bezittingen ook schulden worden nagelaten. Dit kan grote gevolgen hebben voor erfgenamen. Daarom is het verstandig om tijdig stil te staan bij de mogelijkheden om zaken goed te regelen.

Geschiedenis van het erfrecht in Nederland

Het erfrecht heeft zich in de loop van de eeuwen ontwikkeld. Waar vroeger vooral de familieband en patriarchale tradities bepalend waren, zien we dat moderne wetgeving veel meer rekening houdt met gelijkheid en bescherming van de langstlevende partner.

Belangrijke mijlpalen in de geschiedenis zijn:

• 1809: Invoering van het eerste Burgerlijk Wetboek, geïnspireerd door de Code Napoléon.
• 2003: Inwerkingtreding van de nieuwe erfrechtwet. Hierbij werd onder andere de wettelijke verdeling geïntroduceerd, die de positie van de langstlevende echtgenoot of geregistreerd partner aanzienlijk versterkt.

Deze veranderingen laten zien dat het erfrecht steeds meer inspeelt op veranderende gezinssituaties en maatschappelijke ontwikkelingen.

Wie zijn erfgenamen volgens de wet?

Wanneer iemand overlijdt zonder testament, wijst de wet erfgenamen aan in zogeheten groepen. Hoe dichter de familieband, hoe eerder iemand in aanmerking komt:

1. Groep 1: Echtgenoot of geregistreerd partner en kinderen.
2. Groep 2: Ouders, broers en zussen.
3. Groep 3: Grootouders.
4. Groep 4: Overgrootouders.

Pas als er in een hogere groep geen erfgenamen zijn, komt de volgende groep in aanmerking. Zijn er helemaal geen erfgenamen, dan vervalt de erfenis aan de Staat.

Lees ook meer in dit artikel: Wie zijn mijn erfgenamen?

Het belang van een testament

Een testament biedt flexibiliteit en zekerheid. U bepaalt zelf wie erfgenamen zijn, hoe uw nalatenschap wordt verdeeld en onder welke voorwaarden.

Voordelen van een testament:

• Beschermen van de partner.
• Voorkomen van ruzies tussen kinderen.
• Fiscale voordelen (minder erfbelasting).
• Mogelijkheid om goede doelen of vrienden iets na te laten.

Wilt u hier meer over weten?
Schrijf u gratis in voor onze online lezing of bezoek een lezing op locatie. Tijdens deze bijeenkomsten krijgt u praktische uitleg en waardevolle tips, zodat u precies weet wat u moet regelen.

Soorten testamenten in Nederland

In Nederland bestaan verschillende soorten testamenten, afhankelijk van uw wensen:

• Langstlevende testament: beschermt de partner en schuift de erfdelen van kinderen door naar later.
• Tweetrapsmaking: voorkomt dubbele heffing van erfbelasting.
• Levenstestament: dit is geen testament in erfrechtelijke zin, maar regelt zaken tijdens het leven bij wilsonbekwaamheid.

Een testament is altijd maatwerk. Wat voor de één ideaal is, kan voor een ander juist nadelig zijn.

Erfbelasting en erfrecht in Nederland

Naast de verdeling van bezittingen speelt ook de fiscus een rol. Erfbelasting (vroeger successierecht genoemd) wordt geheven over de waarde van wat een erfgenaam ontvangt.

De hoogte van de belasting hangt af van twee factoren:

1. De waarde van de erfenis.
2. De relatie tot de overledene.

Er gelden vrijstellingen. In 2025 zijn de belangrijkste:

• Partner: € 804.698
• Kinderen: € 25.490
• Kleinkinderen: € 25.490

Meer weten? Bekijk ons artikel over vrijstelling erfbelasting.

Erfrecht en samengestelde gezinnen in Nederland

Een steeds groter deel van de Nederlandse huishoudens bestaat uit samengestelde gezinnen. Het erfrecht is hier niet altijd op ingericht. Stiefkinderen erven bijvoorbeeld niet automatisch, tenzij dit in een testament is vastgelegd.

Veelvoorkomende risico’s zonder testament:

• Nieuwe partner erft alles, kinderen uit een eerdere relatie krijgen niets.
• Stiefkinderen vallen buiten de verdeling.
• Onnodige erfbelasting.

Lees meer in ons artikel over wanneer stiefkinderen erven.

Onterven en legitieme portie

Een vaak gevoelig onderwerp is onterven. Ouders kunnen een kind in hun testament onterven. Toch hebben kinderen altijd recht op hun legitieme portie: de helft van hun normale erfdeel, uit te keren in geld.

Dit waarborgt dat kinderen nooit volledig buitengesloten worden. Wel moeten zij dit recht zelf opeisen binnen vijf jaar na overlijden.

Praktische documenten bij erfrecht

Bij de afwikkeling van een nalatenschap spelen notariële documenten een belangrijke rol:

• Akte van erfrecht: bevestigt wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen.
• Verklaring van erfrecht: lijkt hierop, maar wordt vaak gebruikt voor praktische zaken zoals het vrijgeven van bankrekeningen.

Veelvoorkomende misverstanden over erfrecht

Er bestaan talloze misverstanden. Een greep uit de bekendste:

• “Kinderen erven altijd automatisch.” Onjuist: alleen als er geen testament is.
• “Samenwonen is hetzelfde als trouwen.” Fout: zonder testament en/of samenlevingscontract heeft een partner vaak geen rechten.
• “Een oud testament blijft altijd geldig.” Ook niet waar: omstandigheden zoals een scheiding kunnen grote gevolgen hebben.

Praktische tips voor een goed nalatenschapsplan

Wilt u uw nalatenschap goed regelen? Denk aan deze stappen:

• Schenk bij leven om erfbelasting te beperken.
• Stel een testament op en werk dit regelmatig bij.
• Raadpleeg een notaris of erfrechtspecialist voor persoonlijk advies.

Heeft u direct behoefte aan advies?
Plan een gratis en vrijblijvende afspraak met een erfrechtspecialist.

Conclusie erfrecht Nederland

Het erfrecht in Nederland regelt wie erft, hoe een nalatenschap verdeeld wordt en welke belastingen daarbij horen. Zonder testament bepaalt de wet de verdeling, maar dit sluit niet altijd aan bij ieders persoonlijke wensen – zeker niet in samengestelde gezinnen.

Een testament biedt maatwerk, rust en vaak ook financiële voordelen. Het voorkomt familieruzies en zorgt dat uw nalatenschap gaat naar de mensen of organisaties die u belangrijk vindt.

Bij Erfrechtplan krijgt u deskundig advies over het opstellen van een testament. Wij begeleiden u naar een notaris, geven gratis online lezingen en lezingen op locatie, en bieden zelfs een thuisafspraak met een adviseur.

Wilt u zekerheid en rust creëren voor uzelf en uw nabestaanden? Dan is dit hét moment om actie te ondernemen.

Veelgestelde vragen of Erfrecht in Nederland