Eigen bijdrage verpleeghuis voorkomen of verlagen

U heeft uw hele leven gewerkt, gespaard en misschien een huis afbetaald. En dan komt de vraag die veel mensen 's nachts wakker houdt: gaat dat vermogen straks op aan zorgkosten als u of uw partner in een verpleeghuis wordt opgenomen? Het korte antwoord is geruststellender dan u denkt. U kunt de eigen bijdrage zelden helemaal vermijden, maar met de juiste voorbereiding houdt u vaak een groot deel van uw vermogen binnen de familie. In dit artikel leest u hoe de eigen bijdrage werkt in 2026 en welke vijf manieren u heeft om die te verlagen — zonder onnodig risico.

Wat is de eigen bijdrage en waarom kan die uw vermogen "opeten"?

De eigen bijdrage is het bedrag dat u zelf betaalt voor zorg uit de Wet langdurige zorg (Wlz), bijvoorbeeld bij opname in een verpleeghuis of bij beschermd wonen. Het CAK (Centraal Administratie Kantoor) stelt dit bedrag vast. De bijdrage is inkomensafhankelijk, maar — en dat is de kern van de zorg van veel mensen — uw vermogen telt óók mee.

De eerste vier maanden na opname betaalt u de lage eigen bijdrage. Daarna gaat u meestal de hoge eigen bijdrage betalen. Juist bij die hoge bijdrage weegt uw vermogen zwaar mee, en daardoor kan een flink deel van uw spaargeld jaar na jaar wegvloeien naar de zorg.

Hoe telt uw vermogen mee? (de vermogensinkomensbijtelling)

Het CAK kijkt naar uw vermogen in box 3 — denk aan spaargeld, beleggingen en een tweede woning. Een deel daarvan is vrijgesteld via het zogeheten toetsbedrag. In 2026 is dat toetsbedrag € 36.952 voor een alleenstaande en € 73.904 voor partners samen. Over het vermogen boven dat bedrag telt het CAK 4% op bij uw inkomen. Dit heet de vermogensinkomensbijtelling. Hoe hoger uw inkomen na die bijtelling, hoe hoger uw eigen bijdrage — tot het wettelijke maximum.

De peildatum: waarom twee jaar terug zo belangrijk is

Het CAK rekent niet met uw huidige situatie, maar met uw inkomen en vermogen van twee jaar geleden. Voor de eigen bijdrage in 2026 gebruikt het CAK dus uw cijfers over 2024. Die vertraging is bepalend voor uw planning: een maatregel die u vandaag neemt, werkt pas twee jaar later door in uw eigen bijdrage. Wie wacht tot een opname al aanstaande is, komt vaak te laat.

Kunt u de eigen bijdrage echt voorkomen?

Eerlijk antwoord: helemaal voorkomen kan bijna niemand. De eigen bijdrage is wettelijk verplicht zodra u Wlz-zorg ontvangt. Wat u wél kunt doen, is de bijdrage verlagen door uw vermogen op papier te beperken — legaal en op tijd. Pas op voor websites of adviseurs die beloven dat u "niets" hoeft te betalen; dat klopt zelden en kan u in de problemen brengen.

Telt mijn eigen huis en spaargeld mee?

Uw spaargeld en beleggingen tellen mee zodra ze boven het toetsbedrag uitkomen. Voor uw eigen woning ligt het genuanceerder, en daar bestaat veel verwarring over.

Zolang u (of uw partner) in de eigen woning blijft wonen, valt die woning in box 1 van de Belastingdienst. Een box 1-woning telt niet mee als vermogen voor de eigen bijdrage. Verhuist u allebei naar een instelling en komt de woning leeg te staan of wordt deze verkocht, dan verschuift de waarde (of de verkoopopbrengst) naar box 3 — en dáár telt het wél mee. Een tweede woning of vakantiehuis valt sowieso in box 3 en telt dus mee.

5 manieren om de eigen bijdrage te verlagen

Hieronder staan vijf legale manieren om uw eigen bijdrage te beperken. Welke combinatie het beste past, hangt af van uw gezinssituatie, uw vermogen en of u een partner heeft. Laat u daarom altijd persoonlijk adviseren voordat u kiest.

1. Belastingvrij schenken — Door op tijd geld te schenken aan uw kinderen of kleinkinderen verkleint u uw vermogen in box 3. Daardoor daalt de vermogensinkomensbijtelling en valt uw eigen bijdrage lager uit. Lees hoe de jaarlijkse vrijstellingen voor belastingvrij schenken werken. Houd rekening met de peildatum: het effect zien u en het CAK pas twee jaar later.
2. Schenken op papier — Wilt u uw spaargeld liever niet daadwerkelijk weggeven? Met een schenking op papier (via de notaris) erkent u een schuld aan uw kinderen die pas bij overlijden wordt uitbetaald. U houdt het geld zelf, maar uw vermogen op papier wordt lager.
3. Een Wlz-clausule in uw testament — Deze bepaling zorgt ervoor dat bij overlijden van de eerste partner de kinderen hun erfdeel kunnen opeisen zodra de langstlevende ouder wordt opgenomen. Het vermogen van die ouder daalt daardoor op papier, met een lagere eigen bijdrage als gevolg. Lees meer over de Wlz-clausule in uw testament (voorheen AWBZ-clausule genoemd).
4. Een opvullegaat of tweetrapsmaking — Met een flexibel testament kan de langstlevende partner de verdeling na het eerste overlijden zó inrichten dat er meer naar de kinderen gaat. Dat verlaagt niet alleen toekomstige erfbelasting, maar ook het vermogen dat meetelt voor de zorg. Bekijk hoe een opvullegaat en een tweetrapsmaking werken.
5. Slimme timing rond uw woning — Omdat een bewoonde eigen woning niet meetelt, kan het verstandig zijn om niet overhaast te verkopen. Verkoop op het verkeerde moment kan de opbrengst juist in box 3 doen belanden, waar deze meetelt. Bespreek dit altijd vooraf met een specialist.

Wilt u rustig uitzoeken welke maatregelen in úw situatie verstandig zijn? Volg dan een gratis online lezing, bezoek een gratis lezing bij u in de buurt, of maak een gratis en vrijblijvende afspraak met een erfrechtspecialist. We leggen het stap voor stap uit, zonder verplichtingen.

Wat als uw partner thuis blijft wonen?

Dit is de situatie die veel mensen het meest zorgen baart: één partner wordt opgenomen, de ander blijft thuis. De goede boodschap is dat de thuiswonende partner beschermd is. Zolang uw partner in de eigen woning blijft wonen, telt die woning niet mee als vermogen. En het toetsbedrag voor partners (€ 73.904 in 2026) is ruimer dan voor een alleenstaande.

Toch verandert er iets belangrijks ná het overlijden van de thuiswonende partner. Erft de opgenomen partner dan alles, dan stijgt diens vermogen — en daarmee de eigen bijdrage. Juist hier bewijst een goed testament met een Wlz-clausule zijn waarde: de kinderen kunnen hun erfdeel opeisen, zodat het vermogen van de opgenomen ouder beperkt blijft. Een langstlevende testament dat hierop is afgestemd, voorkomt vervelende verrassingen.

Wanneer moet u dit regelen?

Zo vroeg mogelijk. Door de peildatum van twee jaar werkt elke maatregel — schenken, een testament aanpassen, een Wlz-clausule opnemen — pas later door in uw eigen bijdrage. Wie pas in actie komt als een opname concreet wordt, mist vaak het effect. Een testament met de juiste clausules opstellen kost bovendien tijd: van het eerste gesprek tot de ondertekening bij de notaris.

Het goede nieuws is dat u nergens aan vastzit om u te oriënteren. Een gratis lezing of een vrijblijvend adviesgesprek geeft u helderheid over wat in uw situatie verstandig is, ruim voordat het urgent wordt.

Veelgestelde vragen over de eigen bijdrage verpleeghuis

Conclusie: regel het op tijd, niet onder druk

De eigen bijdrage voor het verpleeghuis volledig vermijden lukt zelden, maar fors verlagen kan vaak wél — als u op tijd handelt. Onthoud drie dingen: het CAK rekent met uw inkomen en vermogen van twee jaar geleden, een bewoonde eigen woning telt niet mee, en een goed testament met een Wlz-clausule beschermt het erfdeel van uw kinderen. De grootste fout is wachten tot een opname dichtbij is, want dan is het meeste effect al verdwenen.

Wilt u weten wat in uw situatie verstandig is? Zet vandaag de eerste, vrijblijvende stap.