Schenkingsplan en testament: slim vermogen overdragen

U wilt uw kinderen of kleinkinderen alvast financieel helpen — bij de aankoop van een woning, een studie of gewoon omdat het kan. Tegelijkertijd heeft u een testament (of wilt u er een laten opstellen) waarin u regelt hoe uw nalatenschap straks wordt verdeeld. Maar hoe zorgt u ervoor dat die twee — uw schenkingen nu en uw testament later — niet met elkaar botsen? Een schenkingsplan biedt de oplossing. In dit artikel leest u hoe een schenkingsplan en uw testament samenwerken, welke vrijstellingen u in 2026 kunt benutten en hoe u veelgemaakte fouten voorkomt.

Wat is een schenkingsplan?

Een schenkingsplan is een doordacht overzicht van de schenkingen die u bij leven wilt doen aan uw (klein)kinderen of andere dierbaren. In 2026 kunt u uw kinderen jaarlijks tot € 6.908 belastingvrij schenken. Het plan beschrijft hoeveel u per jaar schenkt, aan wie, in welke vorm en over welke periode. Het doel is tweeledig: u draagt vermogen over op een fiscaal voordelige manier én u houdt zelf voldoende middelen over om comfortabel te blijven leven.

Het verschil met "zomaar schenken" is dat u vooraf nadenkt over de gevolgen. Wie zonder plan schenkt, loopt het risico te veel weg te geven, de fiscale vrijstellingen niet optimaal te benutten of — en dat wordt vaak vergeten — onbedoeld ongelijkheid te creëren tussen kinderen. Een schenkingsplan voorkomt dat, doordat u het totaalplaatje overziet.

Waarom horen schenkingsplan en testament bij elkaar?

Hier zit de blinde vlek bij veel gezinnen: het schenkingsplan en het testament worden los van elkaar opgesteld. De financieel adviseur helpt met schenken, de notaris stelt het testament op, en niemand controleert of het één aansluit op het ander. Dat kan tot verrassingen leiden na een overlijden.

Inbrengplicht: telt een schenking mee bij de erfenis?

Sinds 2003 geldt in Nederland dat schenkingen niet automatisch worden verrekend met de erfenis. Dat betekent: als u één kind €100.000 schenkt en een ander kind niets, erven beide kinderen bij uw overlijden in principe een gelijk deel. Het kind dat de schenking ontving, heeft dan per saldo meer gekregen. Vindt u dat oneerlijk? Dan kunt u in uw testament een inbrengplicht opnemen, waardoor de schenking bij de verdeling van de nalatenschap wordt meegeteld.

Schenkingen 'rechttrekken' in uw testament

Stel, u heeft één kind geholpen met de aankoop van een woning. In uw testament kunt u vastleggen dat de andere kinderen eerst eenzelfde bedrag uit de nalatenschap krijgen, voordat het resterende vermogen gelijk wordt verdeeld. Zo houdt u de balans in de familie. Zonder zo'n bepaling in uw testament ontstaat er na uw overlijden mogelijk discussie — en dat is precies wat u wilt voorkomen.

Wat als uw testament niet aansluit op uw schenkingen?

Een veelvoorkomende situatie: u heeft een testament laten opstellen toen uw vermogen groter was. Inmiddels heeft u flink geschonken. Het gevolg kan zijn dat de verdeling in uw testament niet meer uitvoerbaar is — er is simpelweg minder vermogen dan het testament veronderstelt. Of omgekeerd: u heeft geschonken zonder rekening te houden met de legitieme portie van uw kinderen, waardoor een onterfd kind alsnog een vordering kan instellen. Daarom is het verstandig om bij elke grotere schenking te controleren of uw testament nog klopt.

Hoeveel mag u belastingvrij schenken in 2026?

De Belastingdienst stelt jaarlijks de schenkingsvrijstellingen vast. In 2026 gelden de volgende bedragen:

Schenkt u meer than de vrijstelling? Dan betaalt de ontvanger schenkbelasting. De tarieven in 2026 zijn:

Vergeet niet dat schenkingen boven de vrijstelling moeten worden aangegeven. In ons artikel over aangifte schenkbelasting leest u hoe dat werkt.

Het feit dat de tarieven gelijk zijn, betekent niet dat schenken en erven hetzelfde opleveren. Het verschil zit hem in de vrijstellingen: de jaarlijkse schenkingsvrijstelling kunt u elk jaar opnieuw benutten. Bij erven krijgt uw kind die erfvrijstelling slechts één keer. Wie tien jaar lang jaarlijks €6.908 per kind schenkt, draagt in totaal €69.080 belastingvrij over — bovenop de erfvrijstelling van €26.230 (2026) die bij overlijden geldt.

In 5 stappen naar een schenkingsplan dat past bij uw testament

Stap 1 — Breng uw vermogen en wensen in kaart

Begin met een helder overzicht: wat bezit u (spaargeld, beleggingen, woning, pensioen) en wat zijn uw schulden? Vervolgens bepaalt u wie u wilt bevoordelen. Alle kinderen gelijk? Of wilt u een kind dat het financieel moeilijker heeft, extra helpen? Leg deze wensen vast — ze vormen de basis van zowel uw schenkingsplan als uw testament.

Stap 2 — Bepaal hoeveel u zelf nodig houdt

Dit is de stap die veel mensen overslaan, en dat is riskant. Bereken wat u nodig heeft voor uw dagelijkse levensonderhoud, zorgkosten, onverwachte uitgaven en eventueel een verblijf in een zorginstelling. Houd rekening met inflatie en het feit dat uw pensioeninkomen lager kan zijn dan uw huidige salaris. Schenk alleen wat u écht kunt missen — niet wat u hoopt te kunnen missen.

Stap 3 — Kies de juiste schenkingsvorm

U kunt op verschillende manieren schenken:

• Schenking in contanten — de meest gangbare vorm. Een bedrag wordt overgemaakt, eventueel met een schenkingsovereenkomst.
• Schenking op papier — u erkent een schuld aan uw kind, maar houdt het geld zelf. U betaalt jaarlijks 6% rente aan uw kind. Geschikt als u het geld nu niet kunt of wilt missen, maar wel de vrijstelling wilt benutten.
• Schenking onder voorwaarden — u koppelt een bestemming aan de schenking (bijv. alleen voor woningaankoop) of u neemt een uitsluitingsclausule op zodat het geld bij scheiding niet naar de 'koude kant' gaat.

De schenkingsvorm heeft gevolgen voor uw testament. Een schenking op papier creëert een schuld die bij uw overlijden uit de nalatenschap moet worden voldaan. Dat beïnvloedt de verdeling. Een schenking met uitsluitingsclausule beschermt het geld, maar moet juridisch correct worden vastgelegd — bij bedragen boven de jaarlijkse vrijstelling vaak via een notariële akte.

Stap 4 — Stem uw schenkingsplan af op uw testament

Dit is de stap die uw schenkingsplan onderscheidt van een spreadsheet met bedragen. Controleer samen met een erfrechtspecialist of uw testament nog klopt bij de schenkingen die u doet of van plan bent. Specifiek:

• Moet er een inbrengplicht in het testament worden opgenomen?
• Klopt de verdeling nog als u een deel van uw vermogen al heeft weggeschonken?
• Is de legitieme portie van uw kinderen gewaarborgd?
• Heeft u een opvullegaat of renteclausule in uw testament die door schenkingen anders uitpakt?

Stap 5 — Evalueer jaarlijks en pas aan

Uw financiële situatie verandert, vrijstellingen worden jaarlijks geïndexeerd en uw gezinssamenstelling kan wijzigen. Plan daarom elk jaar een moment in waarop u uw schenkingsplan doorloopt. Past het nog bij uw vermogen? Bij uw wensen? Bij uw testament? Een jaarlijkse check voorkomt dat plan en realiteit uit elkaar groeien.

Wilt u weten of uw testament nog klopt bij de schenkingen die u doet? Volg dan een gratis online lezing, bezoek een gratis lezing bij u in de buurt, of maak een vrijblijvende afspraak met een erfrechtspecialist.

Rekenvoorbeeld: schenken bij leven versus alles erven

Een concreet voorbeeld maakt het verschil inzichtelijk. Neem een echtpaar, beiden 60 jaar, met een gezamenlijk vermogen van €600.000 en twee kinderen. Na het overlijden van beide ouders wordt het vermogen verdeeld.

Merk op: de schenkbelasting in dit voorbeeld is €0, omdat de schenkingen binnen de jaarlijkse vrijstelling blijven. De volledige besparing van ruim €41.000 komt doordat de nalatenschap kleiner is en een groter deel binnen de lage tariefschijf valt. In uw testament kunt u vervolgens vastleggen dat de eerdere schenkingen worden meegeteld bij de verdeling — zodat alle kinderen eerlijk worden behandeld.

Veelgemaakte fouten bij schenken en testament

Schenkingen niet vastleggen of documenteren

Veel ouders schenken jarenlang contant of via een bankoverschrijving zonder enige documentatie. Na overlijden weten de kinderen niet precies wie wat heeft ontvangen, wat leidt tot discussies. Leg elke schenking vast in een korte overeenkomst — ook als het bedrag binnen de vrijstelling valt. Bewaar deze bij uw testament.

De 180-dagenregeling vergeten

Overlijdt u binnen 180 dagen (circa zes maanden) na een schenking? Dan telt de Belastingdienst die schenking bij uw nalatenschap. De ontvanger betaalt dan erfbelasting in plaats van schenkbelasting, waarbij eerder betaalde schenkbelasting wordt verrekend. De schenkingsvrijstelling die op de gift van toepassing was, blijft gewoon gelden — een gewone jaarlijkse schenking binnen de vrijstelling leidt dus niet tot extra erfbelasting. De regeling raakt vooral grotere, belaste schenkingen vlak voor overlijden en kan het erfdeel van andere erfgenamen beïnvloeden.

Uitsluitingsclausule ontbreekt

Als u schenkt aan uw kind zonder uitsluitingsclausule, kan het geschonken bedrag bij een scheiding in de gemeenschap van goederen vallen. Uw schenking komt dan deels terecht bij de ex-partner van uw kind. Wilt u dat voorkomen? Neem dan altijd een uitsluitingsclausule op — zowel in de schenkingsovereenkomst als in uw testament voor het geval u deze schenking als voorschot op de erfenis beschouwt.

Veelgestelde vragen over schenkingsplan en testament

Uw schenkingsplan en testament: begin met een goed gesprek

Een schenkingsplan en een testament zijn twee kanten van dezelfde medaille. Het schenkingsplan regelt de overdracht bij leven; het testament de verdeling na overlijden. Alleen als beide op elkaar zijn afgestemd, weet u zeker dat uw vermogen terechtkomt waar u dat wilt — zonder onnodige belasting en zonder familieconflicten. Begin met het in kaart brengen van uw situatie, betrek uw kinderen bij uw wensen, en laat uw testament beoordelen door een erfrechtspecialist die zowel het fiscale als het juridische plaatje overziet.